Wojnicz

Grodzisko położone jest na wysokiej prawie płaskiej terasie nadzalewowej lewego brzegu Dunajca (207,0 m n.p.m.), przylegając do jej krawędzi. Krawędź terasy biegnie po linii NE-SW, ma postać stromej skarpy o wysokości kilku do kilkunastu m ponad poziom terasy dennej doliny Dunajca, która znajduje się u stóp grodziska, na SE od niego. Stanowisko położone jest u stóp Wysoczyzny Wojnickiej, stanowiącej w tym miejscu południową krawędź Kotliny Sandomierskiej. W odległości kilkuset m na S od grodziska znajdują się pierwsze wzniesienia północnej krawędzi Pogórza Wiśnickiego, stanowiącego fragment Pogórza Wielickiego. Podłoże geologiczne stanowiska tworzą pokłady lessopodobnych utworów, na których wykształciły się gleby typu pseudobielicowego. U podnóża skarpy terasy nadzalewowej Dunajca, na której znajduje się grodzisko, płynie niewielki potok Więckówka (dawniej zwany Stradomką), koryto Dunajca znajduje się obecnie 2,5 km na E od grodziska, chociaż silne meandrowanie tej rzeki uprawdopodobnia pogląd, iż we wczesnym średniowieczu jego główne koryto mogło znajdować się w pobliżu grodziska. Teren znajduje się obecnie pod zabudową Wojnicza, niektóre jego partie to ogrody, pola orne i nieużytki. Plan grodziska w Wojniczu został zrekonstruowany przez A. Ceterę i J. Okońskiego w oparciu o zachowane niewielkie odcinki obwałowań, jak i analizę planów katastralnych miejscowości z 2. połowy XIX w. i wyniki ratowniczych prac wykopaliskowych. Według wspomnianych autorów gród w Wojniczu był założeniem trójczłonowym z wydzieloną, główną częścią grodu, otoczoną dwiema dodatkowymi liniami wałów. Od strony SE (skarpy terasy nadzalewowej Dunajca) brak wyraźnych śladów wałów. Jest prawdopodobne, iż pierwotnie wzdłuż górnej krawędzi skarpy biegła jedna linia wału, jednak na skutek stałego podmywania tej skarpy przez wody powodziowe Dunajca pozostałości tej linii umocnień zostały częściowo lub całkowicie zniszczone. Główny człon grodu, znajdujący się w części Wojnicza zwanej Wajdowiczówką, przylega do górnej krawędzi skarpy terasy nadzalewowej, na S od kościoła pod wezw. Św. Wawrzyńca. Rekonstruowany kształt głównego członu grodu zbliżony był do podkowy, rozciągniętej po linii SE-NW, o wymiarach (wraz z domniemanym wałem, zwanym dalej wewnętrznym) 120 x 100 m (powierzchnia blisko 1 ha). Główny człon grodu otaczał kolejny, tzw. środkowy wał (II), biegnący w odległości 80-100 m od wału wewnętrznego. Wał ten zamykał przestrzeń na planie niezbyt regularnego półkola o wymiarach 280 x 260 m (powierzchnia wraz z głównym członem grodu około 2.9 ha). Wykopaliskowe prace sondażowe wykazały, iż przestrzeń między wałem wewnętrznym i środkowym we wczesnym średniowieczu była zabudowana m.in. mieszkalnymi budynkami półziemiankowymi. Przy odcinku NE wału środkowego, od jego strony wewnętrznej, znajduje się kolegiata pod wezw. Św. Wawrzyńca. W wyniku przeprowadzenia niewielkich prac ratowniczych w zakrystii kościoła A. Cetera pozyskał przesłanki, wskazujące na funkcjonowanie w tym rejonie wczesnośredniowiecznego cmentarzyska szkieletowego. Nie można wykluczyć także obecności pod gotycką świątynią reliktów jej starszej, romańskiej fazy. Opisane dotychczas założenie otaczała trzecia, zewnętrzna linia wału (III). Biegła ona w odległości od 15 do ponad 100 m od wału środkowego. Wał zewnętrzny zamykał przestrzeń w kształcie trójkąta. Jego podstawę tworzyła linia górnej krawędzi skarpy nadzalewowej Dunajca. Wyraźnie ukształtowany był szczyt NW trójkąta (lekko tylko zaokrąglony), od którego odchodziły pod kątem prostym dwa prawie proste odcinki wału, północny i zachodni. W odległości około 100 m od górnej krawędzi skarpy terasy nadzalewowej oba te odcinki wyraźnie zaokrąglały się, zmierzając ku SE. Przestrzeń pomiędzy wałem środkowym i zewnętrznym nie była gęsto zabudowana, co wstępnie wykazała obserwacja wykopów instalacyjnych na tym terenie. Powierzchnia grodu zamknięta w obrębie wału zewnętrznego wynosiła między 8 a 9 ha, choć pierwotnie mogła być większa (ze względu na zniszczenie odcinka SE obwałowań grodu przez obsuwanie się skarpy terasy nadzalewowej). Większa część obwałowań grodziska jest obecnie zniwelowana do poziomu gruntu (zaznacza się na polach ornych w postaci pasm węgli drzewnych i polepy). Zachowały się znaczne odcinki wału środkowego od strony W (190 m) i wału zewnętrznego od strony W (130 m). Ich wysokość wynosi odpowiednio: do 7 m i do 4,5 m, szerokość do 24 m i 18-20 m. Podkreślenia wymaga brak rozpoznania chronologii poszczególnych linii wałów. Nie wiemy więc nie tylko kiedy je zbudowano, ale czy trzy linie umocnień powstały jednocześnie i czy funkcjonowały w tym samym czasie. Zwraca uwagę odmienny plan rozlokowania wału zewnętrznego w stosunku do wału środkowego. Nie można całkowicie wykluczyć, iż wały te powstały w różnym czasie. Nie jest także całkowicie pewne, czy wał zewnętrzny można wiązać jeszcze z okresem sprzed lokacji miasta, chociaż jest to prawdopodobne. Na obecnym etapie badań można zakładać rozwiązania alternatywne tego problemu. Pierwsza możliwość jest taka, iż gród pierwotnie posiadał dwie linie wału (domniemaną wewnętrzną i tzw. środkową), druga zaś zakłada równoczesne wzniesienie trzech linii wału. W pierwszym przypadku gród liczyłby około 3 ha powierzchni, w drugim około 8-9 ha. Niezależnie od tego, która z hipotez okaże się prawdziwa, należy podkreślić, że Wojnicz należał do jednego z największych grodów państwowych sprzed poł. XIII w. na terenie Małopolski. Niewyjaśnioną pozostaje również kwestia relacji obwałowań grodu kasztelańskiego do drewniano-ziemnych wałów miasta lokowanego przed 1278 r. (Kiryk 1985, 174-175). Nie ulega wątpliwości, iż na miejscu grodu nie powstał zamek murowany, jednakże wały miejskie od południa oparły się o zewnętrzny wał grodu. Oznacza to, iż przynajmniej częściowo wykorzystano stare obwarowania grodu, lub że przez pewien czas funkcjonowały obok siebie gród (a raczej jego wały) i fortyfikacje miejskie (Żaki 1969, ryc.11; Cetera, Okoński 1994A).

Lubno

Grodzisko nizinne, podkowiaste z wklęsłym majdanem, usytuowane na nieznacznym wzniesieniu. Wyraźnie czytelny, wysoki wał ma strome stoki zewnętrzne i łagodne wewnętrzne. Jego ramiona sięgają brzegu jeziora. Grodzisko okala szeroka i płytka fosa.

Wymiary: podstawa grodziska 85 x 92 m, wysokość wału od dna fosy 7,5 m, wysokość wału od powierzchni majdanu 2-4,5 m.

Grodzisko jest dobrze zachowane, jego teren stanowi nieużytek. W części północno-zachodniej przy brzegu jeziora porośnięte jest drzewami. Na szczycie wału znajduje się wieża triangulacyjna.

W 1925 r. Sandt stwierdził na wale obecność ,,bruku kamiennego", stanowiącego być może licowanie.

Człopa

Grodzisko zlokalizowane przy południowo-wschodnim brzegu jeziora Kamień, w zakolu wpadającego do niego strumyka, w odległości ok. 2 km na południowy-zachód od zabudowań Człopy. Obiekt ze wszystkich stron otaczają podmokłe łąki. Jedyne dojście lokalizowane jest od strony północno-zachodniej, gdzie znajduje się pasmo niewielkich wzniesień.

Grodzisko nizinne, stożkowate, usytuowane na niewielkim wzniesieniu, składające się z 3 elementów: właściwego stożka o stromych zboczach, fosy okalającej stożek i wału przylegającego bezpośrednio do fosy. Wał i fosa są najbardziej czytelne od strony zachodniej i północnej. W części wschodniej są zniwelowane. Szczytowa część nieregularnie owalnego stożka jest nieznacznie wklęsła.

Wymiary: podstawa grodziska (łącznie z wałem i fosą) - 95 x 100 m, podstawa stożka 13 x 21 m, wysokość stożka od lustra wody - 10 m, od dna fosy - 8,5 m.

Obiekt jest dość dobrze zachowany, tylko w części wschodniej wał z fosą są prawie całkowicie zniwelowane.

Bytyń

Grodzisko położone u nasady półwyspu, przy zachodnim brzegu Jeziora Bytyńskiego, 1,8 km na wschód od miejscowości Bytyń. Grodzisko wyżynne, stożkowate, usytuowane na naturalnym wzniesieniu, składające się z trzech elementów: właściwego stożka o stromych zboczach, fosy okalającej stożek w połowie wysokości wzniesienia i wału przylegającego bezpośrednio do fosy. Wał i fosa są najbardziej czytelne od strony południowej. Szczytowa część owalnego stożka jest wyraźnie spoziomowana. Wymiary: podstawa stożka - 75 x 80 m, powierzchnia części szczytowej 42 x 46 m, wysokość od lustra wody - 16 m, wysokość od dna fosy, w części południowej 6 m, w części zachodniej 11 m.
Obiekt jest nieznacznie zniwelowany i porośnięty gęstym lasem mieszanym.