Podgórz

Grodzisko w Podgórzu położone jest na tzw. Kosmalowej Górze – wysokiej 80-metrowej skarpie – znajdującej się w granicach wsi. Skarpę od zachodu opływają wody rzeki Chodelki wpadającej do Wisły. Przebieg wału został zaznaczony na mapie Mayera von Heldensfelda z 1804 r. oraz mapie kwatermistrzowskiej z 1839 r. Pierwszą informację o wale ziemnym zidentyfikowanym w terenie przekazał Henryk Wiercieński w 1910 roku, a następnie potwierdził ją wizytujący stanowisko w 1928 r. archeolog Roman Jakimowicz. Niestety obecnie wały grodziska nie są czytelne w terenie.
W roku 2002 na  przeprowadzono weryfikacyjne badania wykopaliskowe w wyniku których uchwycono fragment fosy oraz wału. Pozostałości umocnień zarejestrowano przy krawędzi północnej skarpy. Fosa miała szerokość 4-6 m i głębokość do 1,2 m. Udokumentowane w pobliżu negatywy słupów wiązane są z reliktami wału drewniano-ziemnego o nieokreślonej konstrukcji. Nie jest także możliwe określenie jego przebiegu. Szacunkowa powierzchnia grodziska wynosi około 2,5-3 ha. Ponadto na majdanie odkryto spalone relikty drewnianego budynku (ok. 3 x 3,5 m), który zinterpretowano jako wieżę obronną. Datowanie 14C zwęglonego drewna wskazuje na VII-IX wiek (po kalibracji 637AD (95%) 840AD). Przyjmuje się strażniczą rolę obiektu wiążąc jego funkcjonowanie z zabezpieczeniem średniowiecznej przeprawy na Wiśle. Na majdanie odkryto również obiekty pradziejowe i wczesnośredniowieczne – mieszkalne i gospodarcze. Z powierzchni zebrano materiał datowany na okres VIII-XII wieku oraz późnośredniowieczny i nowożytny.

Żmijowiska

Zespół osadniczy składający się z grodziska i dwóch osad – południowej i północnej, usytuowanych na podłużnej, piaszczystej łasze w widłach rzek Jankówki i Chodelki – prawobrzeżnego dopływu Wisły. Grodzisko otacza pierścieniowaty, kolisty wał zamykający niewielką przestrzeń majdanu o powierzchni 0,09 ha i średnicy 35 m (średnica majdanu 25 m). Wał zachowany jest w części zachodniej i północno-zachodniej. Cały przebieg wału widoczny na zdjęciu lotniczym z 1945 r. Część południowa grodziska została celowo zniszczona przez ówczesnego właściciela gruntu, m.in. za pomocą ciężkiego sprzętu.
Grodzisko zostało opisane przez ks. Chotyńskiego penetrującego teren Kotliny Chodelskiej. Badania na grodzisku zostały przeprowadzone w ciągu 6 sezonów: 1965 – badania S. Hoczyk-Siwkowej; 2002-2003, 2006-2007, 2009 – P. Lis (295 m2). Osadę południową przebadała w 1965  S. Hoczyk-Siwkowa (70 m2), natomiast północną rozpoznawano przez kilka lat – w 1965, a następnie w 2008, 2010-2011 i 2014-2016 (267 m2) – P. Lis i A. Kacprzak.
Ponadto w trakcie badań 2009 zrobiono badania geomagnetyczne osady północnej, a w 2012 przeprowadzono kompleksowe badania teledetekcyjne grodziska, osad i całego otoczenia.
Wyniki badań wału potwierdzają jego dosyć skomplikowaną i rozbudowaną drewniano-ziemną strukturę. Wał wykonano w konstrukcji przekładkowej, a u jego podstawy odkryto ułożone poziomo belki oparte na ukośnie wbitych palach. Wysokość nasypu oszacowano na 2 metry przy 6-metrowej szerokości. Najpewniej zwieńczony był częstokołem lub inną konstrukcją drewnianą. Umocnienia broniły 2 fosy-rowy przedzielone „przedwałem” w postaci drewnianego płotu.
Na majdanie grodziska nie odkryto śladów zabudowy, ale obecność dużej liczby zabytków w postaci 617 fragm. ceramiki naczyniowej oraz kości zwierzęcych odkrytych wśród konstrukcji drewnianych i w zasypiskach rowów, wskazywałaby na intensywność użytkowania obiektu. Datowanie dendrochronologiczne prób drewna z konstrukcji wału konstrukcji I określono na 888 rok AD. Z kolei datowanie radiowęglowe tejże konstrukcji zawiera się pomiędzy 863 a 960 AD. Daty wskazują na wzniesieni obiektu w końcu IX wieku i jego funkcjonowanie w przeciągu wieku X. Zniszczenie grodu było spowodowane pożarem, niestety nie możemy określić precyzyjnie kiedy to nastąpiło, ale zapewne nie wcześniej jak w 2 połowie X wieku. Pośrednio świadczyłyby o tym odkrycia zabytków z grodziska – topór żelazny (X w.) oraz pobliskich osad – przęślika owruckiego (2 poł. X w.), okucia (X w.), czekana typu bradatica (IX-X w.).

 

Gęś

Grodzisko znajduje się w miejscowości Gęś pod nazwą lokalną Wały i Horodek. Zostało założone na piaszczystym wyniesieniu otoczonym podmokłymi łąkami. Obiekt ma kształt wydłużonego owalu. Majdan otaczają dwa wały przedzielone fosą. Wymiary na osiach N-S i E-W wynoszą ok. 85 x 115 m (pow. 0,85 ha). Grodzisko jest częściowo zniszczone eksploatacją piasku oraz przecina je polna droga.
Grodzisko zostało odkryte w latach 60. XX wieku. W 1973 roku badania sondażowe przeprowadził Andrzej Hunicz. Założonych zostało 5 wykopów badawczych. Pierwszy przeciął wał zewnętrzny, który rozpoznano jako nasyp ziemny. Cztery pozostałe założono w części centralnej i zachodniej obiektu. Zaobserwowano występowanie warstwy kulturowej o stosunkowo niewielkiej miąższości, ale nie natrafiono na żadne ślady zabudowy. Na tej podstawie A. Hunicz sformułował tezę, iż obiekt obronny pełni funkcję schronieniową i był stosunkowo krótko użytkowany. Odmienną koncepcję postawiła Maria Miśkiewicz podważając tylko refugialne użytkowanie grodziska.
Z badań pozyskano fragment ceramiki datowany na XI-XII/XIII wiek, natomiast z powierzchni pochodzi kilka fragmentów naczyń z XII wieku oraz nóż żelazny. Ze względu na niewielki stopień rozpoznania grodzisko można wstępnie datować na XI-XIII wiek.

Dobryń Kolonia

Obiekt obronny położony jest w dolinie rzeki Krzny na piaszczystym wyniesieniu otoczonym terenem podmokłym. Jest to pierścieniowate dwuczłonowe grodzisko z gródkiem wewnętrznym o średnicy 25 metrów otoczonym wałem o wysokości około 0,50 m wraz z fosą o głębokości około 0,5 metra i szerokości do 2,20 m. Od strony zachodniej znajduje się wał zewnętrzny oddalony od wewnętrznego o prawie 35 metrów, podczas gdy w części wschodniej całkowicie się z nim zlewa. Na planach z lat 80. ma on przebieg odcinkowy, mniej regularny. Na numerycznym modelu terenu wał można rekonstruować jako dochodzący/dostawiony (?) do wału wewnętrznego. Powierzchnia majdanu w obrębie wału wewnętrznego jest niewielka i wynosi ok. 0,14 ha. Jego północna część została niestety zniszczona w wyniku wybierania piasku. Międzywale od strony zachodniej ma powierzchnię około 0,31 ha.
Grodzisko zostało odkryte w trakcie badań powierzchniowych AZP w 1984 roku. Rok później przeprowadzono weryfikację terenową, a w 1987 podjęto badania wykopaliskowe, które prowadziła B. Hensel-Moszczyńska. Założono 4 wykopy – nr I-III na majdanie gródka wewnętrznego, natomiast nr IV od strony wschodniej obejmując wał, fosę i przedwale. Konstrukcję wału określono jako nasyp gliniano-ziemny o szerokości 4-5 m. Odkryte u podstawy wału ślady spalenizny uznano za ogrodzenie starszego (?) założenia. Jednak interpretować można je również jako konstrukcję zwieńczenia wału zniszczoną pożarem lub pionową ścianę zabezpieczającą nasyp. W trakcie badań odkryto dookolną fosę o szerokości i głębokości 2,2 m. Wał zewnętrzny był nasypem gliniano-ziemnym zwieńczonym przedpiersiem drewnianym, ale brak jest informacji o szczegółach konstrukcyjnych. Na majdanie grodziska nie natrafiono na obiekty i warstwę kulturową, jednak pozyskano ponad 100 fragmentów ceramiki datowanej na X – początek XI w., co świadczy o co najmniej okresowym użytkowaniu obiektu. W otoczeniu obiektu lokalizowana jest osada z okresu plemiennego (Dobryń Duży stan. 3) stanowiąca bezpośrednie zaplecze dla grodu. Osada jest dwufazowa. Starsze materiały pochodzą z VIII-X wieku, zaś młodsze z XI-XII wieku.
Grodzisko w Dobryniu Kolonii ze względu na regularny, pierścieniowaty kształt i niewielką przestrzeń majdanu należy do typowych dla IX-XI w. obiektów obronnych, które najczęściej współwystępowały wraz z osadą. Obronność zespołu wzmacniało położenie, a komunikację zapewniała rzeka Krzna – dopływu Bugu. Nie jest jasne czy oba wały powstały jednoczasowo, dalszych badań wymaga także dosyć duże powierzchniowo międzywale/podgrodzie od strony zachodniej.